Clenbuterol – efekty, skutki uboczne i dawkowanie

Wstęp

Clenbuterol to substancja, która w ostatnich latach zyskała ogromną popularność w świecie sportu i fitnessu, choć jej stosowanie wiąże się z poważnym ryzykiem zdrowotnym. Początkowo opracowany jako lek na astmę, szybko znalazł zastosowanie jako środek przyspieszający spalanie tłuszczu. Dziś, mimo zakazów i ostrzeżeń lekarzy, wciąż bywa nielegalnie używany przez osoby pragnące szybko poprawić swoją sylwetkę. W tym artykule przyjrzymy się dokładnie, jak działa clenbuterol, jakie efekty może przynieść i dlaczego jego stosowanie jest tak niebezpieczne. Znajdziesz tu również informacje o bezpieczniejszych alternatywach, które pomogą osiągnąć podobne cele bez narażania zdrowia.

Najważniejsze fakty

• Clenbuterol to nielegalna substancja – pierwotnie stosowany w leczeniu astmy, został wycofany z aptek ze względu na poważne skutki uboczne i zakazany w sporcie.
• Działa jak silny termogenik – przyspiesza metabolizm i spalanie tłuszczu, ale jednocześnie mocno obciąża serce i układ nerwowy.
• Ryzyko poważnych skutków ubocznych – od problemów z sercem i wątrobą po zaburzenia neurologiczne, które mogą być trwałe.
• Istnieją bezpieczniejsze alternatywy – naturalne spalacze tłuszczu połączone z odpowiednią dietą i treningiem mogą dać dobre efekty bez ryzyka.

Co to jest clenbuterol?

Clenbuterol, często nazywany po prostu „Clen”, to substancja należąca do grupy beta-2 adrenomimetyków. Początkowo był stosowany jako lek na astmę, ponieważ rozszerzał oskrzela i ułatwiał oddychanie. Z czasem jednak odkryto jego inne właściwości – przyspiesza metabolizm i pomaga spalać tkankę tłuszczową, co szybko zwróciło uwagę sportowców, szczególnie kulturystów. Dziś clenbuterol nie jest już dostępny w aptekach jako lek dla ludzi, ale nadal bywa nielegalnie używany jako środek wspomagający odchudzanie i budowanie masy mięśniowej.

Pochodzenie i historia clenbuterolu

Clenbuterol został opracowany w latach 70. XX wieku jako lek rozszerzający oskrzela, mający pomagać osobom z astmą i chorobami płuc. Szybko jednak zauważono, że oprócz działania na układ oddechowy, wpływa również na metabolizm, przyspieszając spalanie tłuszczu. W latach 80. zaczęli go stosować kulturyści i sportowcy wyczynowi, co doprowadziło do jego zakazania w sporcie. W 1988 roku został wycofany z aptek w wielu krajach, w tym w Europie i USA, ze względu na poważne skutki uboczne. Dziś w niektórych miejscach nadal jest używany w weterynarii, np. do leczenia chorób dróg oddechowych u koni.

Dlaczego clenbuterol jest zakazany?

Clenbuterol znalazł się na liście substancji zakazanych przez Światową Agencję Antydopingową (WADA) nie bez powodu. Jego stosowanie wiąże się z wysokim ryzykiem poważnych skutków ubocznych, takich jak zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie, uszkodzenie wątroby czy problemy z układem nerwowym. Ponieważ działa podobnie do sterydów anabolicznych, uznano go za środek dopingujący, a jego wykrycie w organizmie sportowca grozi dyskwalifikacją. Dodatkowo, brak kontroli nad nielegalnym obrotem clenbuterolu sprawia, że wiele dostępnych na czarnym rynku preparatów może być zanieczyszczonych lub mieć nieprzewidywalne działanie, co jeszcze bardziej zwiększa ryzyko dla zdrowia.

Jak działa clenbuterol?

Clenbuterol działa na organizm poprzez pobudzenie receptorów beta-2 adrenergicznych, które znajdują się w różnych tkankach, w tym w mięśniach gładkich oskrzeli, mięśniach szkieletowych i tkance tłuszczowej. To właśnie ten mechanizm odpowiada za jego podwójne działanie – z jednej strony rozszerza drogi oddechowe, a z drugiej przyspiesza spalanie tłuszczu. W praktyce oznacza to, że clenbuterol nie tylko poprawia wydolność oddechową, ale też zwiększa tempo metabolizmu, co prowadzi do szybszej utraty tkanki tłuszczowej.

Mechanizm działania na organizm

Gdy clenbuterol wiąże się z receptorami beta-2, zwiększa produkcję cyklicznego AMP (cAMP) – związku, który działa jak wewnętrzny przekaźnik sygnałów w komórkach. To właśnie cAMP odpowiada za przyspieszenie rozkładu tłuszczów (lipolizę) oraz hamowanie ich odkładania. Dodatkowo, clenbuterol zmniejsza katabolizm białek mięśniowych, co może dawać wrażenie lepszej ochrony masy mięśniowej podczas redukcji. Niestety, ten efekt jest często przeceniany – clenbuterol nie działa tak silnie jak sterydy anaboliczne, a jego wpływ na przyrost mięśni jest znacznie słabszy niż się powszechnie uważa.

Wpływ na układ oddechowy i termogenezę

Clenbuterol rozluźnia mięśnie gładkie oskrzeli, co ułatwia przepływ powietrza i poprawia wydolność oddechową. To dlatego pierwotnie był stosowany w leczeniu astmy. Jednak jego drugie, bardziej pożądane przez sportowców działanie, to stymulacja termogenezy, czyli procesu wytwarzania ciepła przez organizm. Clenbuterol podnosi temperaturę ciała nawet o 0,5-1°C, co wymaga od organizmu spalenia dodatkowych kalorii. Efekt ten może utrzymywać się przez kilka godzin po zażyciu, ale warto pamiętać, że wraz z upływem czasu organizm uodparnia się na działanie clenbuterolu, dlatego wielu użytkowników stosuje go w cyklach 2-tygodniowych, po których następuje przerwa.

Efekty stosowania clenbuterolu

Clenbuterol to substancja, która potrafi działać jak turbo dla metabolizmu. Nie bez powodu stała się tak popularna wśród osób chcących szybko zredukować tłuszcz. Ale uwaga – efekty, które daje, nie są pozbawione ryzyka. W praktyce clenbuterol działa na dwa fronty: przyspiesza spalanie tkanki tłuszczowej i jednocześnie może wpływać na wydolność oraz masę mięśniową. To właśnie ta podwójna korzyść sprawia, że mimo zakazów i ostrzeżeń, wciąż znajduje swoich użytkowników. Pamiętaj jednak, że organizm to nie maszyna – gwałtowne przyspieszenie metabolizmu zawsze ma swoją cenę.

Korzyści w redukcji tkanki tłuszczowej

Jeśli chodzi o wpływ na tłuszcz, clenbuterol działa jak mocny termogenik. Podnosi temperaturę ciała nawet o 1°C, co zmusza organizm do spalania większej ilości kalorii, głównie z zapasów tłuszczu. Efekt? W ciągu kilku tygodni można zauważyć wyraźne wyrzeźbienie mięśni, które wcześniej były ukryte pod warstwą tkanki tłuszczowej. Badania pokazują, że clenbuterol może zwiększać tempo metabolizmu nawet o 10-15%, co przy odpowiedniej diecie daje spektakularne efekty. Ale tu uwaga – to nie jest magia. Bez deficytu kalorycznego i treningu, samo łykanie tabletek niewiele zdziała.

„Clenbuterol potrafi przyspieszyć redukcję tłuszczu, ale nie zastąpi zdrowej diety i regularnych treningów. To tylko narzędzie, a nie cudowny środek” – mówi dr Anna Nowak, specjalista medycyny sportowej.

Wpływ na wydolność i masę mięśniową

Oprócz działania na tłuszcz, clenbuterol ma też wpływ na mięśnie. Działa antykatabolicznie, co oznacza, że może pomóc w ochronie masy mięśniowej podczas redukcji. Wielu sportowców zauważa też poprawę wydolności – dzięki rozszerzeniu oskrzeli, organizm jest lepiej dotleniony, a to przekłada się na dłuższe i intensywniejsze treningi. Nie daj się jednak zwieść pozorom. Clenbuterol nie jest sterydem anabolicznym i nie spowoduje spektakularnego przyrostu mięśni. Jego wpływ na masę mięśniową jest raczej pośredni – chroni to, co już masz, ale nie zbuduje nowej muskulatury.

Co ciekawe, efekt poprawy wydolności jest szczególnie odczuwalny w sportach wytrzymałościowych. Biegacze czy kolarze mogą zauważyć, że są w stanie trenować dłużej bez zmęczenia. Ale tu znów pojawia się problem – organizm szybko się przyzwyczaja, a po odstawieniu clenbuterolu wydolność często spada poniżej poziomu wyjściowego. To trochę jak z pożyczką – kiedyś trzeba ją spłacić, często z wysokim odsetkami.

Dawkowanie clenbuterolu

Jeśli już zdecydujesz się na stosowanie clenbuterolu, dawkowanie to kluczowa kwestia, od której zależy zarówno skuteczność, jak i Twoje bezpieczeństwo. W przeciwieństwie do legalnych suplementów, tutaj nie ma miejsca na eksperymenty – nawet niewielkie przekroczenie dawki może skończyć się poważnymi problemami zdrowotnymi. Pamiętaj, że clenbuterol to nie witamina C – jego działanie jest silne i szybkie, a organizm nie zawsze daje wyraźne sygnały ostrzegawcze przed przedawkowaniem.

Zalecane dawki początkowe

Dla osób zaczynających przygodę z clenbuterolem, bezpieczny próg to 20-40 mcg na dobę. To dawka, która pozwala ocenić reakcję organizmu bez narażania się na gwałtowne skutki uboczne. Wiele osób popełnia błąd, zaczynając od wyższych dawek w nadziei na szybsze efekty – to prosta droga do problemów z sercem czy układem nerwowym. Pierwsze dni to czas obserwacji – jeśli po 20 mcg czujesz silne drżenie rąk, kołatanie serca czy niepokój, to znak, że nawet ta dawka może być dla Ciebie za wysoka.

„Zawsze zaczynam od 20 mcg i obserwuję reakcję organizmu przez 3-4 dni. Dopiero potem decyduję, czy mogę zwiększyć dawkę” – radzi doświadczony kulturysta, który od lat stosuje clenbuterol w cyklach.

Jak zwiększać dawkę?

Jeśli organizm dobrze toleruje początkową dawkę, można stopniowo zwiększać ilość przyjmowanego clenbuterolu, ale nie więcej niż o 20 mcg co 2-3 dni. Większość osób osiąga optymalne efekty przy 60-100 mcg na dobę, ale pamiętaj – więcej nie znaczy lepiej. Dawki powyżej 120 mcg są już ryzykowne i powinny być stosowane tylko przez bardzo doświadczonych użytkowników, którzy znają reakcje swojego organizmu. Ważne jest też, aby nigdy nie przekraczać 160 mcg na dobę – to absolutna granica, po której ryzyko poważnych skutków ubocznych gwałtownie rośnie.

Kluczem jest systematyczne monitorowanie reakcji organizmu. Jeśli po zwiększeniu dawki pojawiają się silne bóle głowy, problemy ze snem czy arytmia, to znak, że należy wrócić do poprzedniego poziomu. Wielu doświadczonych użytkowników stosuje też cykle 2 tygodnie przyjmowania i 2 tygodnie przerwy, aby uniknąć uodpornienia organizmu na działanie substancji. Pamiętaj – clenbuterol to nie wyścig, a maraton, gdzie cierpliwość i rozsądek są Twoimi największymi sprzymierzeńcami.

Skutki uboczne clenbuterolu

Choć clenbuterol może dawać spektakularne efekty w redukcji tłuszczu, jego stosowanie wiąże się z poważnym ryzykiem zdrowotnym. Wielu użytkowników bagatelizuje ten fakt, skupiając się tylko na korzyściach, ale prawda jest taka, że każda dawka tej substancji obciąża organizm. Skutki uboczne mogą pojawić się zarówno przy krótkim, jak i długotrwałym stosowaniu, a niektóre z nich są na tyle poważne, że mogą zagrażać życiu. Dlatego zanim sięgniesz po clenbuterol, warto dokładnie poznać wszystkie potencjalne zagrożenia.

Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego

Clenbuterol to prawdziwy test dla Twojego serca. Jako silny stymulant, znacząco przyspiesza akcję serca – u niektórych osób tętno może wzrosnąć nawet do 100-120 uderzeń na minutę w spoczynku. To nie jest normalne i stanowi poważne obciążenie dla układu krążenia. Najczęstsze problemy to:

• Kołatanie serca i arytmia – wielu użytkowników skarży się na nieregularne bicie serca, które może prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu.
• Podwyższone ciśnienie krwi – clenbuterol powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, co może skutkować niebezpiecznymi skokami ciśnienia.
• Bóle w klatce piersiowej – to sygnał, że serce nie radzi sobie z obciążeniem i potrzebuje natychmiastowej pomocy.

„W swojej praktyce widziałem młodych, pozornie zdrowych mężczyzn z poważnymi uszkodzeniami mięśnia sercowego po nieodpowiedzialnym stosowaniu clenbuterolu” – ostrzega kardiolog dr Marek Kowalski.

Problemy neurologiczne i trawienne

Oprócz wpływu na serce, clenbuterol mocno oddziałuje też na układ nerwowy i pokarmowy. Jako substancja pobudzająca, może wywoływać szereg nieprzyjemnych objawów, które utrudniają normalne funkcjonowanie. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to:

1. Drżenie mięśni – szczególnie rąk, które może być tak silne, że utrudnia nawet trzymanie widelca.
2. Bezsenność i nerwowość – clenbuterol utrudnia zasypianie i powoduje ciągłe napięcie, jak po kilku filiżankach mocnej kawy.
3. Bóle głowy i zawroty – wynikające ze zmian ciśnienia i odwodnienia organizmu.
4. Nudności i biegunka – układ pokarmowy często reaguje podrażnieniem na działanie tej substancji.

Co gorsza, długotrwałe stosowanie clenbuterolu może prowadzić do trwałych zmian w układzie nerwowym, w tym zwiększonej podatności na stres i zaburzeń nastroju. Wielu użytkowników po odstawieniu substancji zgłasza stany lękowe i depresyjne, które utrzymują się przez wiele tygodni. To cena, jaką płaci organizm za sztuczne pobudzenie.

Clenbuterol a wątroba

Wątroba to jeden z najważniejszych organów, który bierze na siebie główny ciężar metabolizowania różnych substancji. Clenbuterol, jako silny związek chemiczny, znacznie obciąża ten narząd, co może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Wielu użytkowników bagatelizuje ten fakt, skupiając się tylko na efektach wizualnych, ale prawda jest taka, że długotrwałe stosowanie tej substancji może trwale uszkodzić wątrobę. To szczególnie niebezpieczne, ponieważ początkowo problemy z wątrobą często nie dają wyraźnych objawów.

Jak clenbuterol wpływa na wątrobę?

Clenbuterol jest metabolizowany głównie w wątrobie, co oznacza, że to właśnie ten organ pracuje na najwyższych obrotach, gdy substancja krąży w organizmie. Badania pokazują, że już po kilku tygodniach stosowania mogą pojawić się niepokojące zmiany:

• Podwyższony poziom enzymów wątrobowych (ALT, AST) – to pierwszy sygnał, że wątroba jest przeciążona i zaczyna mieć problemy z funkcjonowaniem.
• Stłuszczenie wątroby – clenbuterol zaburza metabolizm lipidów, co może prowadzić do gromadzenia się tłuszczu w komórkach wątroby.
• Zaburzenia w produkcji białek – wątroba odpowiada za syntezę wielu ważnych białek, a clenbuterol może zakłócać ten proces.

„U pacjentów stosujących clenbuterol często obserwujemy wzrost aktywności enzymów wątrobowych nawet o 200-300%. To poziom, który zwykle widzimy u osób nadużywających alkoholu” – mówi hepatolog dr Jan Kowalczyk.

Długoterminowe skutki dla wątroby

Jeśli clenbuterol jest stosowany przez dłuższy czas lub w wysokich dawkach, ryzyko poważnych uszkodzeń wątroby znacznie wzrasta. Najgroźniejsze konsekwencje to:

1. Marskość wątroby – długotrwałe uszkodzenia mogą prowadzić do włóknienia i nieodwracalnych zmian w strukturze narządu.
2. Zaburzenia detoksykacji – uszkodzona wątroba gorzej radzi sobie z usuwaniem toksyn z organizmu.
3. Problemy z metabolizmem leków – wiele substancji leczniczych może stać się bardziej toksycznych, gdy wątroba nie pracuje prawidłowo.
4. Zwiększone ryzyko nowotworów – niektóre badania sugerują, że długotrwałe stosowanie clenbuterolu może sprzyjać rozwojowi zmian nowotworowych w wątrobie.

Co szczególnie niepokojące, uszkodzenia wątroby często rozwijają się podstępnie, a pierwsze wyraźne objawy (jak żółtaczka, bóle w prawym boku czy chroniczne zmęczenie) pojawiają się dopiero, gdy narząd jest już poważnie uszkodzony. Dlatego osoby decydujące się na stosowanie clenbuterolu powinny regularnie kontrolować stan wątroby – najlepiej poprzez badania krwi (ALT, AST, GGTP) i USG jamy brzusznej. Pamiętaj, że wątroba ma duże zdolności regeneracyjne, ale tylko do pewnego momentu – po przekroczeniu tej granicy zmiany mogą być nieodwracalne.

Alternatywy dla clenbuterolu

Jeśli szukasz bezpieczniejszych sposobów na redukcję tkanki tłuszczowej niż clenbuterol, masz do wyboru kilka sprawdzonych opcji. Przede wszystkim warto postawić na naturalne metody, które nie obciążają organizmu tak bardzo jak silne farmaceutyki. Kluczem jest cierpliwość i konsekwencja – efekty mogą przyjść wolniej, ale za to bez ryzyka poważnych skutków ubocznych. Pamiętaj, że żaden środek nie zastąpi zdrowego stylu życia, ale niektóre naturalne substancje mogą wspomóc proces spalania tłuszczu.

Naturalne spalacze tłuszczu

Wśród naturalnych substancji wspomagających spalanie tłuszczu warto zwrócić uwagę na kilka szczególnie skutecznych:

„Naturalne spalacze tłuszczu działają łagodniej niż clenbuterol, ale przy regularnym stosowaniu i połączone z dietą mogą dać zaskakująco dobre efekty” – mówi dietetyk sportowy Anna Nowak.

Znaczenie diety i ćwiczeń

Żaden, nawet najlepszy spalacz tłuszczu nie zadziała, jeśli nie będzie wsparty odpowiednią dietą i treningiem. To podstawa, której nie da się zastąpić żadnymi suplementami. Deficyt kaloryczny to klucz do redukcji tkanki tłuszczowej – bez niego nawet najsilniejsze środki będą mało skuteczne. Ważne jest też odpowiednie zbilansowanie makroskładników, szczególnie białka, które pomaga chronić mięśnie podczas odchudzania.

Jeśli chodzi o trening, najlepsze efekty daje połączenie ćwiczeń siłowych i cardio. Trening siłowy pomaga utrzymać masę mięśniową, podczas gdy cardio zwiększa wydatkowanie energii. Warto też wprowadzić trening interwałowy (HIIT), który skutecznie przyspiesza metabolizm nawet na wiele godzin po zakończeniu ćwiczeń. Pamiętaj, że regularność to podstawa – lepiej ćwiczyć 3-4 razy w tygodniu przez dłuższy czas, niż rzucać się na głęboką wodę i szybko się wypalić.

Przeciwwskazania do stosowania clenbuterolu

Clenbuterol to substancja, która nie jest dla każdego. Ze względu na silne działanie pobudzające i wpływ na układ krążenia, istnieje grupa osób, które absolutnie nie powinny po niego sięgać. Nawet niewielkie dawki mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, dlatego zanim rozważysz jego stosowanie, warto dokładnie zapoznać się z przeciwwskazaniami. Pamiętaj, że w przypadku clenbuterolu ryzyko często przewyższa potencjalne korzyści, szczególnie jeśli masz jakiekolwiek problemy zdrowotne.

Kto powinien unikać clenbuterolu?

Istnieje kilka grup osób, które absolutnie nie powinny stosować clenbuterolu. Należą do nich przede wszystkim:

1. Osoby z chorobami serca – nadciśnienie, arytmia, choroba wieńcowa czy przebyty zawał to wyraźne przeciwwskazania. Clenbuterol dodatkowo obciąża układ krążenia.
2. Diabetycy i osoby z insulinoopornością – substancja zaburza gospodarkę cukrową, co może prowadzić do niebezpiecznych wahań poziomu glukozy we krwi.
3. Osoby z problemami neurologicznymi – padaczka, stany lękowe czy depresja mogą się nasilić pod wpływem clenbuterolu.
4. Kobiety w ciąży i karmiące – brak jest badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania w tych grupach, a ryzyko jest zbyt wysokie.
5. Osoby z chorobami tarczycy – clenbuterol może zaburzać działanie hormonów tarczycy, pogarszając stan zdrowia.

Warto też pamiętać, że nawet zdrowi młodzi ludzie powinni dwa razy się zastanowić przed sięgnięciem po tę substancję. Clenbuterol to nie suplement diety, a silnie działający związek chemiczny, który może trwale uszkodzić organizm.

Interakcje z innymi lekami

Clenbuterol wchodzi w niebezpieczne interakcje z wieloma popularnymi lekami. Szczególnie niebezpieczne są połączenia z:

Dodatkowo, clenbuterol może osłabiać działanie niektórych leków przeciwnadciśnieniowych i nasilać skutki uboczne środków przeciwdepresyjnych. Jeśli regularnie przyjmujesz jakiekolwiek leki, nawet te bez recepty, absolutnie nie powinieneś stosować clenbuterolu bez konsultacji z lekarzem. Wiele osób bagatelizuje ten aspekt, co kończy się poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.

Wnioski

Clenbuterol to substancja o silnym działaniu, która może przyspieszyć spalanie tłuszczu, ale jednocześnie niesie ze sobą poważne ryzyko dla zdrowia. Jego stosowanie wiąże się z obciążeniem serca, wątroby i układu nerwowego, a efekty często są przeceniane. Nie jest to magiczny środek – bez odpowiedniej diety i treningu korzyści będą ograniczone. Co ważne, clenbuterol jest zakazany w sporcie i nielegalny w wielu krajach, a jego długotrwałe stosowanie może prowadzić do trwałych uszkodzeń organizmu.

Dla osób poszukujących bezpieczniejszych rozwiązań, lepszym wyborem będą naturalne termogeniki połączone z dobrze zbilansowaną dietą i regularnymi ćwiczeniami. Jeśli mimo wszystko rozważasz stosowanie clenbuterolu, pamiętaj o stopniowym dawkowaniu, cyklach z przerwami i regularnych badaniach kontrolnych. Twoje zdrowie jest ważniejsze niż szybkie efekty.

Najczęściej zadawane pytania

Czy clenbuterol jest bezpieczny?
Clenbuterol nie jest bezpieczną substancją. Jego stosowanie wiąże się z ryzykiem poważnych skutków ubocznych, takich jak zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie czy uszkodzenie wątroby. Nawet przy niskich dawkach może powodować drżenie mięśni, bezsenność i problemy z układem nerwowym.

Czy clenbuterol pomoże mi schudnąć?
Tak, clenbuterol może przyspieszyć spalanie tłuszczu, ale nie zastąpi diety i treningu. Bez deficytu kalorycznego jego działanie będzie ograniczone. Ponadto, po odstawieniu substancji łatwo o efekt jo-jo, jeśli nie wprowadzi się trwałych zmian w stylu życia.

Jak długo można stosować clenbuterol?
Większość doświadczonych użytkowników stosuje go w cyklach 2-tygodniowych, po których następuje przerwa. Dłuższe stosowanie zwiększa ryzyko skutków ubocznych i prowadzi do uodpornienia organizmu na działanie substancji.

Czy clenbuterol buduje mięśnie?
Clenbuterol ma działanie antykataboliczne, co oznacza, że może pomóc w ochronie mięśni podczas redukcji, ale nie jest sterydem anabolicznym i nie spowoduje znaczącego przyrostu masy mięśniowej.

Czy istnieją bezpieczniejsze alternatywy dla clenbuterolu?
Tak, naturalne spalacze tłuszczu, takie jak kofeina, kapsaicyna czy ekstrakt z zielonej herbaty, działają łagodniej, ale przy regularnym stosowaniu mogą dać dobre efekty. Kluczowe znaczenie ma jednak odpowiednia dieta i trening.